نداشته باشد . بنابراين استناد به اين اصل در باب اصول دين آن هم در اثبات صفات صانع به هيچ‌وجه مناسبتى ندارد . چهارم از صفات ثبوتيه اراده است : اراده در افعال اختيارى بندگان عبارت از علم بانفع ( سودمندتر ) است كه منبعث از شوق مؤكد مىشود . و مقدمات فعل اختيارى در بنده عبارت از اين ستكه اولا تصور آن را مىكند و سپس فائده آن را تصديق و اذعان مينمايد ، پس براى وى شوق مؤكد و عزم و جزم بر فعل حاصل مىشود و بعد از آنكه دانست اين فائده انفع به حال او است عضلاتش به حركت در آمده و فعل از او صادر ميگردد بنابراين آخرين مقدمه كه محرك عضلاتست اراده مىباشد . و اراده در افعال خداوند عبارت از علم بصلاح است و مقدماتى كه براى صدور فعل از عبد بيان شد در مورد حقتعالى محال است ، زيرا اين مقدمات عوارض و حالات مختلفه است كه بر فاعل عارض مىشود و خداوند محل حوادث و عوارض نيست ( چنانچه بيايد ) بلكه آنچه در افعال الهى فهميده مىشود ايجاد فعل از روى علم بصلاح است و همان علم حقتعالى بصلاح فعل باعث بر ايجاد فعل ميگردد . و در معنى اراده و اينكه از صفات ذات يا از صفات فعل است بين حكماء و متكلمين اختلاف حاصل شده ، حكماء اراده را علم بصلاح و از صفات ذات دانستند و متكلمين بمعنى ايجاد فعل و از صفات فعل شمردند . و علت اختلافشان اين ستكه چون باتفاق هر دو دسته اراده از مراد ( چيزى كه اراده به آن تعلق ميگيرد ) منفك نميشود ، متكلمين ديدند اگر اراده را از صفات ذات بدانند قديم بودن عالم ( مراد ) لازم آيد ( براى اينكه صفات ذاتيه عين ذات است و چون ذات قديم است صفات ذاتيه او نيز قديم خواهد بود ) و اين خلاف ضرورى دين اسلام است . لذا آن را از صفات فعل شمردند ولى